Нима учун зилзилалар тинч ҳудудларда ҳам содир бўлмоқда ва сайёрамиз қанчалар тез ўзгармоқда?

Ўтган ҳафтада сейсмик ва вулқон фаоллигида кескин ўсиш кузатилди, ҳатто бундай жараёнлар одатда кутилмайдиган минтақаларда ҳам. Бисмарк денгизидаги Титан-Ридж вулқонининг сув остидаги отилиши пемзадан иборат сузувчи оролларни шакллантиришда давом этмоқда. Мутахассисларнинг сўзларига кўра, бу ҳудудда бундай кучли сув ости вулқон отилишлари жуда кам учрайди ва бир неча юз, ҳатто минг йилда бир марта содир бўлади.

Европада сезиларли ер ости силкинишлари қайд этилди, Туркия ва Перуда ҳам кучли сейсмик ҳодисалар рўй берди. Турли қитъаларда бир вақтнинг ўзида кузатилаётган бу ҳодисалар тадқиқотчиларга сайёрамизнинг чуқур қатламларидаги энергия унинг юза қобиқлари билан қандай ўзаро таъсирлашишини кузатиш имконини беради.

Тектоник жараёнлар билан бир пайтда кўплаб минтақалар экстремал ёғингарчиликларга дуч келди. Туркиянинг Хатай вилоятида жала ёмғирлар тарихий меъёрлардан ошиб, кенг кўламли тошқинлар ва кўчкиларни келтириб чиқарди. Хитойда узоқ давом этган ёмғирлар дарёлар сатҳининг кўтарилишига ва ўнлаб одамларнинг ҳаётига зомин бўлган вайронкор кўчкиларга сабаб бўлди. Ҳатто баҳор учун одатий бўлган момақалдироқлар ҳам Украинанинг бир нечта вилоятларида кучли дўл ва маҳаллий сув босишлари билан кечиб, одатий об-ҳаво ҳодисаларининг характери қандай ўзгараётганини намоён этди.

Ўтган ҳафтада дунёнинг турли бурчакларида деярли бир вақтнинг ўзида ўз минтақалари учун ноодатий даражада кам учрайдиган ёки ғайриоддий шиддат билан ривожланган жараёнлар намоён бўлди. Сейсмик жиҳатдан тинч ҳисобланадиган Даниядаги зилзила, Кампи-Флегрей супервулқони ҳудудидаги энг кучли ер ости силкинишларидан бири, Хитой ва Туркиядаги экстремал ёғингарчиликлар, Бисмарк денгизидаги камёб сув ости вулқон отилиши — буларнинг барчаси шулар жумласидандир.

Айнан шундай аномалиялар табиий тизимлар қандай қайта қурилаётганини ва яқин йилларда қайси қонуниятлар янада яққолроқ намоён бўлиши мумкинлигини тушунишга ёрдам беради. Бу жараёнларнинг физикасини тушуниш — содир бўлаётган воқеаларни англашнинг калитидир. Ўзгаришлар ҳар бир кишига таълуқли бўлиб, сайёрани ўрганишга илмий ёндашув жамият учун устувор вазифага айланмоқда.

2026 йил 18-24 май ҳафтасида содир бўлган иқлим жараёнлари ва геофизик фаоллик хроникаси.

00:00 Кириш

00:18 Украина: бир нечта вилоятларда момақалдироқ, дўл ва тошқинлар

02:20 Хитой: Гуансидаги зилзилалар, зилзилалар силсиласи, эвакуациялар

04:34 Перу: 6,1 магнитудали зилзила, маданий меросга етказилган зарар

06:05 Дания: Зеландия оролида камёб зилзила

07:15 Туркия: Малатьяда 5,6 магнитудали зилзила, мактабларда дарсларнинг бекор қилиниши

08:09 Италия: Кампи-Флегрейда кучли силкиниш, зилзилалар силсиласи

09:42 Туркия, Хатай: кучли жала, тошқинлар, кўчкилар

11:36 Папуа-Янги Гвинея: Титан-Ридж вулқонининг камёб сув ости отилиши

13:28 Хулосалар: ноодатий сейсмик ва вулқоник ҳодисалар ўзгаришлар индикатори сифатида

Тобора зўрайиб бораётган иқлим офатларнинг асл сабаблари ҳақида кўпроқ маълумотларни бизнинг каналимизда томоша қилинг:

📍Нанопластик. Ҳаёт учун таҳдид | «АЛЛАТРА» томонидан тайёрланган илмий-оммабоп фильми:

👉https://www.youtube.com/watch?v=JL0bgprJrHw

📍Нима учун океан шунчалар тез исимоқда? | Доктор Эгон Чолакян: