Нега аномал жазирама довуллардан хавфли бўлиб қолди ва «иссиқлик оролида» қандай омон қолиш мумкин?

АҚШда иссиқлик гумбази мустақилликнинг 250 йиллигини нишонлаш кунлари 200 миллиондан ортиқ аҳолини қамраб олди. Бу кунларда ҳис қилинадиган ҳарорат баъзи жойларда 46 °C га етди. Нью-Джерси штатида ушбу жазирама тўлқини 25 кишининг ҳаётига зомин бўлди. Беларусда миллий ҳарорат рекорди қайд этилди: Пинск шаҳрида ҳаво ҳарорати +40,4 °C гача кўтарилди, тунги ҳарорат эса тропик тун мезонларига мос келди. Львовда ҳарорат максимумлари кетма-кет олти кун давомида янгиланди, шундан сўнг қизиб кетган атмосфера кучли бўронлар билан разрядланди.

Руминияда 40 даражали жазирамадан сўнг Бухарестга бир неча соат ичида бир ойлик ёғингарчилик меъёри ёғди. Натижада метрони сув босди ва ер усти жамоат транспорти ҳаракати тўхтади, Бучеджи тоғларида эса яшин сайёҳлар гуруҳини урди. Одатда июль ойи қурғоқчил бўладиган Ўзбекистонда кучли момақалдироқ, жала ва дўл кузатилди. Бунинг оқибатида Зарафшон дарёси сўнгги 20 йилда илк бор темир йўл полотносини ювиб кетди. АҚШнинг Хаймор шаҳри яқинида тўғри йўналишга эга кучли шамолнинг тезлиги 211 км/соатга етди. Украинада эса момақалдироқли фронт Львовдан Киевгача бўлган йўналишда юзлаб дарахтларни қулатди.

Турли қитъаларда кузатилган экстремал иссиқлик тўлқинлари, рекорд даражадаги жала ёмғирлар ва вайронкор шамоллар, энергиянинг қайта тақсимланиши билан боғлиқ ягона жараёнлар занжирини ҳрсил қилди — бу 2026 йил 29 июндан 5 июлгача бўлган ҳафтадаги энг муҳим иқлим ҳодисалари таҳлилидир.

00:00 Кириш

00:24 Украина ва Руминия: момақалдироқли фронтлар, тошқинлар ва чақмоқлар

04:44 Беларусь: миллий ҳарорат рекорди ва довуллар оқибатлари

06:34 Ўзбекистон: мавсумга хос бўлмаган жала, дўл ва Зарафшон дарёсидаги тошқин

08:33 АҚШ: Жанубий Дакотада иссиқлик гумбази, аномал жазирама ва рекорд даражадаги шамол

12:40 Хулосалар: жазирама тўлқинларининг оқибатлари ва янги иқлим шароитларига мослашиш

Метеорологик хизматлар маълумотларига кўра, АҚШда жазирама энг кўп инсон ўлимига сабаб бўладиган об-ҳаво ҳодисаси ҳисобланади. Ҳар йили у юзлаб инсонларнинг ҳаётига зомин бўлиб, бу кўрсаткич бўйича тошқинлар ва торнадолардан ҳам олдинда туради. Асосий хавф омили кундузги ҳароратнинг энг юқори даражага чиқишида эмас, балки иссиқлик тўлқинининг ўзига хос хусусиятида яширинган: юқори ҳарорат бир неча сутка давомида сақланиб туради ва ҳатто тунги вақтда ҳам пасаймайди. Бу эса организмга дам олиш ва тикланиш имконини бермайди.

Шаҳар агломерацияларида бу жараён «иссиқлик ороли» таъсири туфайли янада кучаяди: бетон ва асфальт қуёш энергиясини ўзига тўплаб, уни тунги вақтда аста-секин ташқи муҳитга чиқаради. Натижада узлуксиз иссиқлик босими сақланиб қолади. Статистик маълумотлар бундай даврларнинг давомийлиги ва такрорланиш частотаси барқарор равишда ортиб бораётганини кўрсатмоқда. Бу эса хавфсизликка бўлган ёндашувларни тизимли равишда қайта кўриб чиқишни талаб қилади. Аниқ прогнозлаш тизимларини ривожлантириш, салқинлаштириш пунктларини ташкил этиш ва аҳолини ўз вақтида огоҳлантириш ўзгариб бораётган атроф-муҳит шароитида хавфларни камайтириш ҳамда инсонлар саломатлигини асраш учун ўта муҳим чораларга айланмоқда.